Reykjavíkurborg, Borgartúni 12-14, 105 R.

Skipulagsgátt mál 2024/657: https://skipulagsgatt.is/issues/2024/657

Kópavogi, 1. júní 2026

Umsögn um:

Elliðaárdalur - Árbæjarlón, Árbæjarstífla og Rafstöðvarvegur

Landssamtök hjólreiðamanna (LHM) hafa skoðað tillögu að breytingu á deiliskipulagi Elliðaárdals vegna Árbæjarlóns, Árbæjarstíflu og Rafstöðvarvegs (USK25110138).

Í breytingunni sem lögð er til felst að afmörkun Árbæjarlóns er fjarlægð þar sem það er ekki lengur til staðar og náttúrulegir árfarvegir Elliðaár skilgreindir í stað lónsins. Þá er skilgreint nýtt hlutverk Árbæjarstíflu sem aðgengileg göngutenging yfir Elliðaárnar ásamt því að breytingar verða á aðliggjandi stígum sunnanvert við stífluna og áningarstöðum beggja megin stíflunar. Breytingin tekur einnig til Rafstöðvarvegar þar sem breytingar verða á stígakerfi og útfærslum þar sem vegurinn fer um Rafstöðvarsvæðið. Markmiðið er að umhverfi og dalurinn allur verði áfram einstök náttúru- og útivistarperla.

§ Varðandi „nýtt hlutverk Árbæjarstíflu sem aðgengileg göngutenging yfir Elliðaárnar“ vill LHM fyrst og fremst benda á að þetta er megintenging fyrir hjólreiðar sem samgöngumáta þarna á svæðinu. Næstu brýr eru við Elliðaárstöð, miklu neðar, og við Árbæjarlaug, miklu ofar; en Höfðabakki er hættuleg og illa tengd leið.

Sérstaklega verður að benda á að brúin, sem er merkt með (1) hér að ofan á gildandi deiliskipulagi og breyttu deiliskipulagi, er alls ekki til.

Árbæjarstífla er því núverandi norður/suður leið á þessu svæði fyrir samgönguhjólreiðafólk sem þarf að komast á milli Breiðholts og Árbæjar (og jafnvel miklu lengra, milli Hfj./Gbr./Kóp. annars vegar og Hálsa hins vegar). Þessa brú (1) þarf því að byggja áður en hægt er að ráðast í þær framkvæmdir sem hér eru lagðar til og LHM leggur til að kvaðir verði settar í þetta deiliskipulag um skynsama röð framkvæmda.

§ Undirritaður mætti á fund „Endurheimt náttúrugæða í Elliðaárdal“ hinn 29. apríl sl. Eitt af því sem ekki kemur fram á þessu deiliskipulagi og var erfitt að fá úr skorið á þeim fundi, var hvaða hæðarplan mismunandi hlutar endanlegrar leiðar yrðu í. Þó virtist vera að gert væri ráð fyrir tröppum sunnan megin (2).

LHM vill benda á að þetta gengur gegn algildri hönnun með aðgengi fyrir alla og leggst gegn því að tröppur verði notaðar í endanlegri lausn. Einkum og sér í lagi ef brú (1) verður ekki byggð áður en þessar breytingar verða gerðar að þá mun þessi leið yfir stífluna halda áfram að vera samgönguhjólreiðaleið hvort sem mönnum líkar það betur eða verr. En jafnvel seinna þegar báðum framkvæmdum er lokið þarf að huga að eldra fólki og fötluðum á ýmsum tegundum rafskutlna á fjórum hjólum. LHM leggur til að hugað verði að aðgengi í deiliskipulaginu.

§ LHM fagnar því mjög að hjólastígur norðan Rafstöðvarvegs (3) er felldur burt í þessari deiliskipulagstillögu, enda engin þörf á sérstökum hjólastíg á milli Rafstöðvarvegs 4 og Höfðabakka; þar er mjög lítil umferð bíla og hjólandi geta auðveldlega hjólað á götunni.

Huga þarf að því hvernig má hægja á hjólreiðafólki sem kemur niður Rafstöðvarveginn og inn á svæðið við Elliðaárstöð en undirritaður prófaði hvað gerist ef reiðhjól er bara látið renna (sem maður gerir þó almennt ekki) og það er auðvelt að vera á um 40-50 km/klst. hraða neðst í brekkunni, en slíkt væri tæplega skynsamlegur hraði í gegnum svæðið. Í þessu samhengi vill undirritaður aftur nefna fund um „Endurheimt náttúrugæða í Elliðaárdal“ en ekki reyndist unnt að fá frekari upplýsingar um þennan hluta á þeim fundi.

LHM vill leggja mjög mikla áherslu á að ekki megi þó skapa meiri hættu með illa ígrunduðum aðgerðum en hjólaleiðir eiga að vera sléttar, beinar, greiðar og án hindrana. Ekki er ráðlagt að gera yfirborð ójafnt en það getur skapað fallhættu sér í lagi fyrir þau sem ferðast á rafhlaupahjólum og það getur verið varhugavert fyrir gangandi og fatlaða einstaklinga að ganga og ferðast um á ójöfnu yfirborði – í hönnunarleiðbeiningum er sérstaklega tiltekið að „yfirborð hjólaleiða á að vera slétt, a.m.k. jafngott og yfirborð næstu götu“. Ýmsar hugmyndir um að hindra för hjólandi með ýmiskonar tálmunum, sem draga úr öryggi hjólandi, koma ekki til greina; engar slíkar lausnir mega vera á kostnað öryggis hjólandi. LHM geldur miklum varhug við því að nota slár þvert yfir veginn eða að nota (hvassar) hraðahindranir þar sem slíkt getur valdið fleiri og alvarlegri slysum en þeim er ætlað að varna, sem mörg dæmi sanna því miður.

Það kemur vel til greina að minna á tillitssemi í umferðinni, eins og hefur verið gert á öðrum hjólastígum á höfuðborgarsvæðinu með góðum árangri, með stamri málningu sem er ekki upphleypt; sjá mynd hér fyrir neðan úr hönnunarleiðbeiningum:

Eins kemur vel til greina að nota þær merkingar sem eru ætlaðar til að stýra umferð samkvæmt umferðarlögum eða reglugerð um umferðarmerki. Í því samhengi vill LHM minnast á að sjónlínur þurfa líka að vera beinar og nægileg stígsýn þar sem stígur er þveraður til að fyrirbyggja slys. Þar þarf lýsing einnig að vera góð.

§ Leggja þarf áherslu á gróður til skjólmyndunar. Við stíga ætti að gera ráð fyrir gróðri og trjám sem draga úr vindi og skapa skjól án þess að hindra stígsýn við gatna- og stígamót.

§ Gera þarf ráð fyrir merkingu göngu- og hjólastíga með leiðarmerkjum og lýsingu og gerir LHM ráð fyrir að gerð verði grein fyrir þeim í verkhönnun.

§ Alls staðar þar sem við á, á hjólastígum, götum sem og öðrum hjólaleiðum á svæði þessa deiliskipulags, gerir LHM ráð fyrir því að í hvívetna verði gaumgæfilega höfð hliðsjón af

HÖNNUNARLEIÐBEININGAR FYRIR HJÓLREIÐAR
Leiðbeiningar sveitarfélaga höfuðborgarsvæðisins og Vegagerðarinnar

(19.12.2019 eða nýrri útgáfu) og óskar eftir að fá tækifæri á seinni stigum til að rýna og senda inn athugasemdir ef við á, t.d. við verkhönnun.

§ Að lokum vill LHM nota tækifærið og benda á þörfina á því að horfa á samhengi þessa deiliskipulags og framkvæmda við aðliggjandi svæði. Sérstaklega verður að nefna að brýr (4) og (5) eru allt of mjóar og að brúargólfið á (4) er ónýtt. Einnig er ekki hjólastígur á milli (4) og Rafstöðvarvegs í raunveruleikanum þó svo að hann sé á bæði gildandi deiliskipulagi og breyttu deiliskipulagi.

Virðingarfyllst
f.h. stjórnar Landssamtaka hjólreiðamanna

Erlendur S. Þorsteinsson
formaður